Spread Trading là gì?

Bài này mình giải thích Spread Trading là gì, hoạt động ra sao, và quan trọng nhất: rủi ro thật của nó nằm ở đâu.

Spread Trading là gì?

Spread trong tiếng Anh nghĩa là “khoảng chênh lệch”. Spread Trading nghĩa là giao dịch dựa trên khoảng chênh lệch giữa hai tài sản, không phải dựa trên giá của một tài sản.

Ý tưởng đơn giản:

1. Tìm hai tài sản bám giá nhau. Hai mã cùng theo dõi một loại hàng hoá, nên giá của chúng đi gần như song song.
2. Theo dõi khoảng cách giữa chúng. Khi khoảng cách lệch khỏi mức bình thường, mình MUA cái đang rẻ và BÁN cái đang đắt, cùng một khối lượng.
3. Khi khoảng cách đi ngược lại về phía bên kia, mình đóng cả hai. Quãng đường khoảng cách đi được chính là lợi nhuận.

Lợi nhuận của chiến lược này tới từ đâu?

Khoảng chênh lệch có thể lệch khỏi mức bình thường theo hai hướng ngược nhau, và mình kiếm tiền được ở cả hai:

• Khoảng cách giãn rộng bất thường → mình đặt cược nó sẽ co lại. Mua cái rẻ, bán cái đắt.
• Khoảng cách co hẹp bất thường → mình đặt cược nó sẽ giãn ra. Lần này vào lệnh ngược chiều với lần trên: bán cái vừa đắt lên, mua cái vừa rẻ đi.

Nói cách khác, mình không đặt cược vào giá, mà đặt cược vào chuyện khoảng cách đang bất thường thì sẽ trở về bình thường. Dù nó đang bất thường theo hướng nào.

Ví dụ về các cặp mình đang theo dõi:

• XAU và XAUT: cả hai đều là vàng, chỉ khác nhà phát hành.
• CL và BZ: dầu WTI và dầu Brent, hai loại dầu thô khác mỏ.

Vàng vẫn là vàng, dầu vẫn là dầu. Hai mã trong cặp không thể tách nhau đi mãi được, vì đằng sau chúng là cùng một thứ hàng hoá.

Cơ chế đứng sau chuyện hai mã cùng hàng hoá luôn bám giá nhau, mình đã viết riêng ở bài Vì sao giá Bitcoin ở mọi sàn luôn gần bằng nhau?.

Tại sao lại có chiến lược này?

Trade thông thường là đoán hướng: nghĩ giá lên thì mua, nghĩ giá xuống thì bán. Vấn đề là anh em sẽ sai nhiều hơn là đúng. Spread Trading hoạt động khác hẳn:

Thay vì đoán giá đi đâu, mình đặt cược vào chuyện hai thứ giống nhau thì không thể lệch nhau mãi.

Đây là bài toán dễ đúng hơn nhiều. Không cần biết vàng ngày mai lên hay xuống. Chỉ cần biết XAU và XAUT vẫn còn là vàng và sẽ bám giá nhau.

Và vì mình mở hai lệnh ngược chiều nhau cùng lúc, giá tăng gần như không còn quan trọng nữa:

• Giá cả hai cùng lên → chân MUA lãi, chân BÁN lỗ, bù nhau.
• Giá cả hai cùng sập → cũng bù nhau như vậy.
• Chỉ khi khoảng cách giữa hai mã thay đổi thì tài khoản mới thay đổi.

Đây chính là lý do anh em có thể thấy đòn bẩy 15x, 20x trong các vị thế spread mà vẫn không phải là “trade đòn bẩy cao” theo nghĩa thông thường.

Lợi nhuận tới từ đâu?

Có ba nguồn:

1. Khoảng chênh lệch trở về bình thường (nguồn chính). Mình vào lệnh khi khoảng cách lệch bất thường (giãn quá rộng hoặc co quá hẹp, cả hai đều được), rồi thoát ra khi nó đi tới ngưỡng bên kia. Quãng đường khoảng cách đi được chính là tiền. Nó không tới từ việc giá tăng.

Hãy thử xem 1 tín hiệu từ bot của mình, với ước tính đầy đủ từ chi phí, trượt giá từ sổ lệnh thật, funding, thời gian hold trung bình, lợi nhuận ước tính, max pain ước tính…

2. Funding (nguồn phụ, có thể âm). Trên các sàn Perpetuals, giữ vị thế thì cứ một giờ (hoặc vài giờ tùy sàn) lại có một khoản funding được nhận hoặc phải trả. Vì mình giữ hai chân ngược nhau nên hai khoản funding cũng ngược nhau. Cộng lại có thể dương (được trả tiền để giữ lệnh) hoặc âm (phải trả tiền).

Đây là lý do bot của mình luôn kiểm tra funding trước khi báo tín hiệu: có những lúc chênh lệch đẹp nhưng funding phải trả quá cao, tốt nhất là đứng ngoài.

3. Airdrop. Đây là nguồn mà nhiều người bỏ qua, và với mình nó thường là phần lớn nhất.

Các sàn mình chọn để chạy chiến lược này thường sẽ ưu tiên những dự án chưa airdrop, hoặc sẽ có thêm airdrop. Mà spread trading thì tạo ra khối lượng giao dịch tự nhiên + Open Interest lớn so với vốn bỏ ra. Mỗi vòng phải vào 2 lệnh và ra 2 lệnh, cộng dồn lại thành con số không hề nhỏ.

Số liệu thật của mình trên Variational sau hơn 6 tuần, đã viết chi tiết trong bài Chiến lược Spread Trading trên Variational:

• Vốn bỏ ra: $4.000
• Khối lượng giao dịch tạo ra: gần $1,9 triệu, gấp khoảng 473 lần vốn
• Điểm airdrop tích được: 37,67 điểm

Với mức định giá đang được thị trường dự đoán (khoảng $25/điểm), 37,67 điểm đó tương đương gần $1.000. So với vốn $4.000 thì đây là con số rất đáng kể, lớn hơn hẳn phần lãi từ chính việc giao dịch.

Và điều mình muốn anh em chú ý nhất: để có số điểm đó gần như rất ít phải làm. Không ngồi canh biểu đồ, không giao dịch liên tục. Phần lớn thời gian chỉ là mở lệnh rồi giữ đó, chờ khoảng chênh lệch đi tới ngưỡng bên kia.

Nhưng phải nói rõ: $25/điểm chỉ là con số thị trường đang dự đoán, chưa phải giá trị thật. Airdrop có thể ít hơn nhiều, hoặc có thể nhiều hơn, có thể tới muộn, và cũng có thể không bao giờ tới. Đừng bao giờ tính khoản này vào kế hoạch tài chính như tiền chắc chắn. Hãy coi nó là phần thưởng thêm nếu có.

Và một khoản trừ đi mà anh em bắt buộc phải nhớ:

Chi phí thực thi. Mỗi vòng phải vào 2 lệnh và ra 2 lệnh, tức là 4 lượt khớp lệnh. Kể cả trên sàn phí 0%, anh em vẫn mất khoảng cách bid–ask (chênh giữa giá mua và giá bán trên sổ lệnh) cộng trượt giá. Đo thực tế trên các cặp mình chạy: khoảng 10 đến 19 bps mỗi vòng (1 bps = 0,01%). Với size $15.000 mỗi chân thì đó là khoảng $15 đến $28 tiền phí cho mỗi vòng.

Con số này quan trọng hơn anh em tưởng. Nếu khoảng chênh lệch chỉ đủ rộng để kiếm 15 bps thì mình làm không công. Nguyên tắc đang áp dụng: chỉ vào lệnh khi khoảng chênh lệch rộng gấp nhiều lần chi phí một vòng. Cặp dầu CL/BZ hiện tại rộng gấp khoảng 7 lần điểm hoà vốn phí, vì vậy nó đáng làm. Khi khoảng chênh lệch co lại quá hẹp, việc đúng đắn là đứng ngoài, không phải giao dịch dày hơn để bù.

Rủi ro chính là gì?

Đây là phần mình muốn anh em đọc kỹ nhất.

Rủi ro số 1: rủi ro từ chính dự án

Có ba thứ có thể xảy ra:

• Dự án bị hack. Kẻ tấn công rút sạch tiền trong hợp đồng. Chuyện này đã xảy ra với rất nhiều dự án, kể cả dự án lớn và đã được kiểm toán.
• Lỗi hợp đồng thông minh. Không cần ai tấn công, chỉ cần code có lỗi là tiền có thể kẹt lại vĩnh viễn hoặc mất.
• Đội ngũ ôm tiền bỏ chạy. Dự án phi tập trung nhưng quyền kiểm soát thật vẫn nằm trong tay một nhóm người. Họ hoàn toàn có thể biến mất.

Cái khó là 3 rủi ro này không kiểm soát được. Chỉ có 1 cái kiểm soát được, đó là vốn. Đây là lý do mình chỉ để một phần nhỏ trong tổng vốn ở mỗi sàn, và tại sao chiến lược này nằm trong nhóm 15% vốn dành cho các cơ hội chứ không phải nhóm 65% đầu tư dài hạn. Cái 15% đó là phần chấp nhận có thể mất.

Rủi ro số 2: lỗ tạm thời trước khi có lãi (maxpain)

Khoảng cách hiếm khi giãn tới ngưỡng rồi quay đầu ngay. Nó thường giãn thêm nữa, đôi khi giãn khá sâu, rồi mới co lại.

Số liệu thật từ backtest của mình: cặp dầu CL/BZ có lúc âm $311, cặp dầu trên Extended có lúc âm $341, đều tính trên size $15.000 mỗi chân. Cuối cùng cả hai đều về bờ và có lãi, nhưng ở giữa chừng thì tài khoản đang đỏ.

Nếu anh em vào size quá lớn so với vốn, về không đủ kiên nhẫn để hold tới lúc có lãi, rất có thể anh em sẽ đóng lệnh ở đúng chỗ đau nhất, ngay trước khi nó quay về.

Rủi ro số 3: giữ lệnh lâu hơn anh em nghĩ

Thời gian giữ lệnh trung bình trong backtest: 35 giờ với cặp CL/BZ, 143 giờ (~6 ngày) với cặp trên Extended, và 440 giờ (~18 ngày) với cặp vàng. Lệnh dài nhất kéo tới gần 15 ngày.

Đây không phải chiến lược vào sáng ra chiều ngắn hạn. Vốn của anh em bị khoá trong đó khá lâu. Hãy cân nhắc điều này và sử dụng vốn hợp lý.

Rủi ro số 4: lỗi báo giá (oracle)

Đây là một lỗi hiếm gặp nhưng không phải không có. Giá tài sản trên các sàn perpetuals sẽ được lấy từ nhiều nguồn, và không phải lúc nào nó cũng hoạt động tốt.

Rất có thể nó bị sai sót chỉ trong 1 vài giây, làm giá tài sản tăng/giảm đột biến dẫn tới vị thế bị thanh lý.

Cơ chế chống rủi ro thanh lý

Đây là điểm mình thích nhất ở chiến lược này, và cũng là chỗ hay bị hiểu nhầm nhất.

Với trade thông thường, dùng đòn bẩy 20x nghĩa là giá đi ngược 5% là cháy tài khoản. Ở đây thì khác, nhờ Cross-margin (ký quỹ chung: toàn bộ số dư tài khoản làm tài sản đảm bảo cho tất cả vị thế, thay vì mỗi vị thế có phần ký quỹ riêng).

Cơ chế nó chạy như sau. Giả sử vàng tăng mạnh:

• Chân MUA của mình lãi → tài khoản có thêm tiền.
• Chân BÁN của mình lỗ → tài khoản mất tiền.
• Vì hai chân bám giá nhau, hai khoản này gần bằng nhau và ngược dấu.

Với Cross-margin, phần lãi ở chân này tự động làm tài sản đảm bảo cho phần lỗ ở chân kia. Tổng ký quỹ của tài khoản gần như không đổi dù giá chạy đi đâu. Vàng lên 20% hay xuống 20% cũng vậy.

Nói cách khác: thứ đe doạ tài khoản không còn là giá thị trường, mà là khoảng chênh lệch giữa hai mã. Mà khoảng chênh lệch thì dao động trong biên độ rất nhỏ so với giá. Vài đô trên giá dầu 60 đô chẳng hạn.

Một ví dụ thật từ tài khoản của mình

Nói lý thuyết thì khó hình dung, nên đây là ảnh chụp vị thế thật của mình trên Variational:

Anh em nhìn cột ngoài cùng bên phải:

• XAU-PERP đang âm $3.064, tức là −168%.
• XAUT-PERP đang lãi $2.999, tức là +164%.

Với trade thông thường, một vị thế âm 168% đã cháy từ lâu rồi. Ở đây nó vẫn sống bình thường, và mình không hề lo lắng.

Cross-margin cho phép phần lãi ở chân này gánh phần lỗ ở chân kia, thay vì bắt từng vị thế tự lo phần ký quỹ riêng. Nếu để hai chân này ở chế độ ký quỹ riêng (Isolated), chân XAU đã bị thanh lý mất rồi, dù tài khoản tổng thể vẫn hoàn toàn lành mạnh.

Vì vậy đòn bẩy ở đây phục vụ mục đích hoàn toàn khác: nó giúp dùng vốn hiệu quả hơn, mở được vị thế lớn hơn với cùng số vốn.

Backtest nói lên điều gì?

Mình đã chạy lại chiến lược trên dữ liệu quá khứ của cả ba cặp. Đây là kết quả thật, size $15.000 mỗi chân, đã trừ chi phí thực thi:

Cặp	Khoảng dữ liệu	Số vòng	Net sau phí	Giữ TB	Lỗ tạm sâu nhất
Dầu CL/BZ · Variational	13/05 → 05/08/2026 (~84 ngày)	20	+$1.301	35 giờ	−$311
Dầu WTI/XBR · Extended	23/06 → 04/08/2026 (~1,3 tháng)	6	+$604	143 giờ	−$341
Vàng XAU/XAUT · Variational	09/03 → 05/08/2026 (~5 tháng)	8	+$493	440 giờ	n/a

Nhìn qua thì đẹp. Nhưng backtest chỉ có giá trị khi mình biết đọc nó, nên đây là ba điều nó thực sự nói:

1. Chiến lược này không phải để nhân tài khoản

Cặp CL/BZ kiếm $1.301 trong gần 3 tháng với size $15.000 mỗi chân. Đó là mức đều đặn, chấp nhận được, và không hề giật gân. Anh em đừng kỳ vọng chiến lược này có thể x2 x3 tài khoản.

2. Tỷ lệ thắng 95–100% là “Kiểu nó phải vậy” của chiến lược, đừng để tâm nhiều

Trong backtest, một lệnh chỉ được ghi nhận là “đã đóng” khi khoảng chênh lệch đi tới ngưỡng có lợi. Lệnh nào đang lỗ lúc hết kỳ dữ liệu thì chưa đóng nên không được đếm. Kết quả là lệnh thua không tồn tại trong bảng thống kê. Theo đúng định nghĩa, không phải theo chất lượng chiến lược.

3. Ngưỡng chạy tốt trong quá khứ không dự báo được tương lai

Mình có làm nhiều thử nghiệm nghiêm túc trên nhiều cặp và nhận ra: Cùng setup đó, có nhiều cặp cho kết quả rất tốt ở một giai đoạn cố định trong quá khứ, nhưng lại kém dần đi ở giai đoạn về sau.

Nên để giải quyết điều này thì mình thường xuyên backtest lại toàn bộ chiến lược sau một thời gian cố định (khoảng 2 tuần).

Tóm lại

• Spread Trading kiếm tiền từ khoảng chênh lệch giữa hai tài sản bám giá nhau, không từ hướng đi của thị trường.
• Chiến lược ăn tiền ở cả hai chiều: khoảng cách giãn quá rộng hay co quá hẹp đều vào lệnh được, chỉ khác chiều đặt lệnh.
• Ba nguồn lợi nhuận: khoảng chênh lệch trở về bình thường (chính), funding (có thể âm), và airdrop từ sàn, trừ đi chi phí thực thi.
• Cross-margin loại bỏ gần hết rủi ro thanh lý theo giá nhờ hai chân bù trừ nhau.
• Rủi ro thật: dự án bị hack hoặc ôm tiền, lỗ tạm thời khá sâu trên đường về, thời gian giữ lệnh dài, và sai sót lúc vào lệnh.
• Backtest có lãi thật, và tỷ lệ thắng cao, nhưng nó cần đánh đổi bằng thời gian giữ lệnh và khả năng chịu đựng maxpain.

Đây không phải chiến lược làm giàu nhanh. Nó là chiến lược đều đặn, ổn định, cần kỷ luật về quản lý vốn và sự kiên nhẫn khi lệnh đang đỏ. Đổi lại, anh em không phải đoán giá. Và với mình, đó là một sự đánh đổi rất đáng.

Phần triển khai cụ thể: chọn cặp, đặt ngưỡng, vào lệnh, và quản lý vốn, mình hướng dẫn chi tiết trong series video dành cho Hội Viên.

Còn nếu anh em chỉ đọc tới đây thôi rồi tự tìm hiểu tiếp, thì nếu có bất kỳ khó khăn cản trở nào, đừng ngại nhắn mình sẽ hỗ trợ giải đáp miễn phí. 🙏